از افزایش سرسام‌آور قیمت دارو تا ورشکستگی تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی

با حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی و ناهماهنگی‌های دولتی، صنعت دارو و تجهیزات پزشکی ایران با چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبرو شده است. کمبود نقدینگی، قطعی برق، و جهش نرخ ارز، تولیدکنندگان را به ورطه تعطیلی کشانده و فشار سنگینی را بر دوش بیماران وارد کرده است؛ به طوری که سهم پرداختی از جیب مردم به ۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه‌های درمانی رسیده است.

جهش قیمت دارو و تجهیزات پزشکی پس از حذف ارز ترجیحی

با حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی در ابتدای سال ۱۴۰۴ و تعیین نرخ ۲۸,۵۰۰ تومانی، نگرانی‌ها درباره افزایش قیمت دارو و تجهیزات پزشکی به اوج خود رسید. این تغییر سیاست ارزی، با هدف مدیریت منابع ارزی، منجر به افزایش ۷ برابری قیمت اقلام وارداتی و ۵ برابری کالاهای تولید داخل شد. علیرضا چیذری، رئیس انجمن صنفی تولید، تأمین و توزیع صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی، در گفتگو با «اعتماد» تأکید می‌کند که این جهش قیمت، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و واردکنندگان وارد کرده است.

ناهماهنگی بین سازمان غذا و دارو و سازمان‌های بیمه‌گر پایه، منجر به قیمت‌گذاری‌های جدید و تحمیل فشار مقطعی بر بیماران شده است. به گفته کارشناسان، در حال حاضر، پرداختی از جیب بیماران گاهی به ۷۰ تا ۸۰ درصد می‌رسد، در حالی که طبق اهداف توسعه، این سهم باید حدود ۳۰ درصد باشد.

کمبود نقدینگی و چالش‌های تولید

صنایع دارویی و پزشکی ایران، به گفته چیذری، زیر فشار خاموشی‌ها، نوسانات شدید نرخ ارز و کمبود سرمایه در گردش، روزهای دشواری را سپری می‌کنند. بسیاری از واحدها به دلیل قطعی برق، تنها دو روز در هفته امکان تولید دارند که خسارت‌های میلیاردی به همراه دارد. چیذری توضیح می‌دهد که این صنایع عمدتاً متشکل از واحدهای کوچک و خصوصی هستند که توان خرید مولدهای برق پرقدرت را ندارند و قطع برق در میانه تولید دارو یا تجهیزات حساس، می‌تواند کل خط تولید را متوقف و زیان‌های مالی هنگفتی وارد کند.

وضعیت تأمین دارو و هشدار برای آینده

رئیس انجمن صنفی تجهیزات پزشکی و دارویی تصریح می‌کند که در حال حاضر، کشور از نظر تأمین دارو و تجهیزات پزشکی با بحران حاد مواجه نیست و جایگزین‌های ژنریک برای برندهای خاص وجود دارد. با این حال، او هشدار می‌دهد که اگر وضعیت خاموشی‌ها و نابسامانی ارزی ادامه یابد، در آینده با چالش‌های جدی در حوزه تولید و توزیع روبرو خواهیم شد.

افزایش سرسام‌آور هزینه‌های تولید و سهم بالای واردات

چیذری درباره آثار جهش نرخ ارز می‌گوید: پس از حذف ارز ترجیحی، هزینه تأمین مواد واسطه‌ای و مصرفی در تولید تجهیزات پزشکی تا ۷ برابر افزایش یافته است. این افزایش در حالی رخ می‌دهد که سرمایه در گردش بسیاری از تولیدکنندگان ثابت مانده یا کاهش یافته و همین موضوع بقای تولید را تهدید می‌کند.

وی اشاره می‌کند که از نظر تعدادی، ۹۰ تا ۹۵ درصد داروی مصرفی کشور و حدود ۶۰ درصد تجهیزات پزشکی در داخل تولید می‌شوند، اما از نظر ارزی و ارزش بازار، سهم واردات بسیار بالاست. سالانه حدود ۳.۵ میلیارد دلار دارو و تجهیزات پزشکی وارد می‌شود که با احتساب مواد اولیه و ماشین‌آلات به ۴ تا ۴.۵ میلیارد دلار می‌رسد.

تأمین‌کنندگان با بحران نقدینگی و مطالبات معوق

خسرو حیدری، فعال صنف تجهیزات پزشکی، نیز تأکید می‌کند که کمبود شدید نقدینگی معضل اصلی تولیدکنندگان است. وی توضیح می‌دهد که با تغییر نرخ ارز از ۴۲۰۰ به ۲۸,۵۰۰ تومان، توان خرید فعالان این حوزه به یک‌هشتم کاهش یافته و بسیاری از شرکت‌ها حتی پس از دریافت تخصیص ارز، قادر به تأمین ریال مورد نیاز برای خرید ارز نیستند.

حیدری همچنین به تأخیر ۹ ماهه یا بیشتر در پرداخت مطالبات از سوی مراکز درمانی اشاره می‌کند که باعث انباشت بدهی‌ها شده و شرکت‌ها را از هر دو سمت در مضیقه قرار می‌دهد.

تبعیض در اولویت‌بندی ارزی و قربانی شدن صادرات

این فعال صنفی از ضعف سیاست‌گذاری در تخصیص ارز گلایه دارد و می‌گوید برخی اقلام با توجیه “غیرضروری” بودن، با تأخیر زیاد ارز دریافت می‌کنند، در حالی که همین اقلام از مسیر قاچاق وارد بازار می‌شوند. این تبعیض، کارخانه‌هایی با ده‌ها نیرو را با خطر تعطیلی مواجه می‌کند.

حیدری در مورد صادرات تجهیزات پزشکی نیز هشدار می‌دهد که چرخه صادرات بسیار کند پیش می‌رود و دستیابی به هدف‌گذاری یک میلیارد یورویی در برنامه هفتم توسعه، نیازمند تسهیل روابط بین‌المللی، رعایت استانداردها، حمایت قانونی و دیپلماسی اقتصادی هماهنگ است.

افزایش فشار بر بیماران و تهدید زیرساخت‌های سلامت

حیدری با اشاره به تبعات مستقیم این وضعیت بر بیماران می‌گوید: با حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی، قرار بود بیمه‌ها مابه‌التفاوت هزینه را جبران کنند، اما عملاً این اتفاق نیفتاده و پرداختی از جیب بیماران به ۷۰ تا ۸۰ درصد رسیده است. او با ذکر مثالی از قیمت تیوب دستگاه سی‌تی‌اسکن که از ۴۰۰ میلیون تومان به ۳ تا ۴ میلیارد تومان رسیده، تأکید می‌کند که این افزایش قیمت‌ها با تعرفه‌های خدمات درمانی تناسب ندارد. او هشدار می‌دهد که اگر این روند ادامه یابد، ایران در ۲ تا ۳ سال آینده در دسترسی به تکنولوژی‌های جدید پزشکی دچار عقب‌ماندگی خواهد شد و جایگاه پزشکان سرآمد کشور نیز بدون زیرساخت و تجهیزات به‌روز، قابل حفظ نیست.

راهبرد حیاتی: اتکا به توان داخل

در شرایط بحرانی، اتکا به دانش فنی داخلی و صنایع بومی از اهمیت حیاتی برخوردار است. خسرو حیدری با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه و بحران کرونا، بر نقش شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی در تولید تجهیزات حیاتی مانند ونتیلاتور تأکید می‌کند. او توضیح می‌دهد که صنعت تجهیزات پزشکی بسیار گسترده است و بیش از ۴۷۰ هزار کد کالای پزشکی در کشور داریم که بخش قابل توجهی از آن را شرکت‌های دانش‌بنیان با مهندسی معکوس یا نوآوری تأمین می‌کنند. این شرکت‌ها، به گفته حیدری، در شرایط تحریم به نیاز کشور پاسخ می‌دهند، اما خود با کمبود شدید نقدینگی و تأخیر در تخصیص ارز مواجه‌اند.