یک سالگی دولت پزشکیان: سیاست خارجی “وفاق” و “اقتدار” در منطقه و جهان

سال ۱۴۰۳ با حوادث تلخی مانند سقوط بالگرد رئیس‌جمهور سابق و شهادت دبیرکل حزب‌الله لبنان همراه بود، اما ایران با اقتدار از این بحران‌ها عبور کرده است. با وجود اینکه سید ابراهیم رئیسی نتوانست دوره ریاست‌جمهوری خود را به پایان برساند، مسعود پزشکیان در تیرماه سال گذشته به عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران برگزیده شد. او از همان ابتدا با تأکید بر صداقت، انصاف و عدالت، برنامه‌های خود را بر پایه برنامه هفتم توسعه و سند چشم‌انداز ۲۰ ساله کشور بنا نهاد. پزشکیان همواره تأکید داشت که با اجرای بهینه همین برنامه‌ها، نیازی به شعارهای جدید انتخاباتی نیست.

سیاست خارجی پزشکیان بر ریل “عزت، حکمت و مصلحت”

در مناظره‌های تلویزیونی، پزشکیان خط اصلی سیاست خارجی دولتش را بر اساس “سیاست‌های کلی عزت، حکمت و مصلحت” ترسیم کرد. او بر لزوم همگرایی و انسجام داخلی تأکید ورزید و گفت که اختلافات داخلی نباید به خارج از کشور منتقل شود. به عقیده او، مصلحت کشور در این است که ایران بتواند با دنیا گفت‌وگو کند و سهم خود را بگیرد.

همراهی دیپلماسی و میدان

فیاض زاهد، از نمایندگان ستاد انتخاباتی پزشکیان، در زمان تبلیغات بر ضرورت همراهی دیپلماسی و میدان تأکید کرد. او بیان داشت که “میدان می‌تواند ابزار مؤثری باشد، اما باید در راستای یک سیاست عمومی ملی و تابع فرماندهی مشخص باشد.” این دیدگاه، رویکرد متوازن دولت پزشکیان را در بهره‌گیری از هر دو ابزار دیپلماسی و قدرت میدانی برای تأمین منافع ملی نشان می‌دهد.

یک سال پس از انتخاب، سیاست خارجی “عزت، حکمت و مصلحت” و اولویت “همگرایی داخلی”

دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان، یک سال پس از پیروزی در انتخابات نفس‌گیر، کارنامه خود را در حوزه سیاست خارجی بر مبنای “وفاق داخلی و امنیت بیرونی” ارائه می‌دهد. پزشکیان از همان دوره پساانتخابات، با انتشار مقاله‌ای تحت عنوان “پیام من به جهان جدید”، از رویکرد خود برای تحکیم روابط با همسایگان و تشکیل “منطقه قوی” رونمایی کرد و امروز، یک سال پس از آغاز رسمی دولتش، تحلیل‌گران سیاست خارجی بر این باورند که وی توانسته میان “میدان و دیپلماسی” تعادل برقرار کند، روابط منطقه‌ای را گسترش دهد و به دنبال تشکیل اتحادهای منطقه‌ای باشد.

سیاست خارجی پزشکیان: بازدارندگی، صلح و دیپلماسی

جلال خوش چهره، تحلیل‌گر و روزنامه‌نگار، معتقد است که پزشکیان در تمام مسیر رقابت انتخاباتی خود بر دو نکته کلیدی تأمین امنیت بیرونی و ایجاد وفاق داخلی تأکید داشت. او سیاست خارجی دولتش را بر پایه سه هدف راهبردی بازدارندگی، صلح و دیپلماسی تعریف کرد و کوشید تا این مفاهیم را نزد مخاطبان داخلی و خارجی تبیین کند. پزشکیان سیاست خارجی را در پیوند منافع با دیگران، به ویژه همسایگان ایران، تعریف کرده و همین امر موجب استقبال داخلی و خارجی از ایده‌های او شده است.

۱. تعادل میان میدان و دیپلماسی: نماد عملیات “وعده صادق-۳”

یکی از مهمترین اصول سیاست خارجی دولت پزشکیان، برقراری پیوندی مبارک میان «میدان» و «دیپلماسی» است. محمد گلزاری، دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت، با اشاره به عملیات “طوفانی وعده صادق-۳” و پاسخ محکم به دشمن متجاوز، تأکید می‌کند که رئیس‌جمهور با مدیریت میدانی و دیپلماسی فعال، اجازه نداد کشور وارد بحران‌های بزرگتر شود.

پزشکیان به اهمیت هر دو عرصه «میدان» و «مذاکره» واقف است و هر دو را به صورت متوازن پیگیری می‌کند. مجید نصیرپور، نماینده مجلس، نیز این تعادل را تأیید کرده و گفت که دستگاه دیپلماسی و دولت با هماهنگی با میدان و شورای عالی امنیت ملی، کار را با اقتدار پیش می‌برند. پزشکیان در گفت‌وگو با تاکر کارلسون، خبرنگار آمریکایی، نیز صراحتاً اعلام کرد که ایران با مذاکره مشکلی ندارد، اما این امر نیازمند اعتماد به روند گفت‌وگو و عدم حملات مجدد است.

۲. توسعه روابط منطقه‌ای بر پایه دیپلماسی همسایگی

دولت چهاردهم تحت ریاست پزشکیان، پیگیری منافع ملی را در قالب سیاست همسایگی و تعامل متوازن در دستور کار قرار داده است. سفرهای رئیس “دولت وفاق” به کشورهای دوست و همسایه مانند عراق، قطر، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان، عمان و ترکمنستان، نماد پیگیری این سیاست است.

اسماعیل کوثری، نماینده مجلس، بر لزوم استمرار فعال روابط با کشورهای همسایه و دوست برای پیشرفت اقتصادی تأکید کرد. دولت پزشکیان توانسته روابط مؤثر و سازنده‌ای با کشورهای منطقه برقرار کرده و ایران را به بازیگری فعال‌تر در منطقه تبدیل کند و به دنبال تقویت دیپلماسی منطقه‌ای با کشورهایی با مشترکات زیاد، مانند عربستان سعودی، است.

۳. تشکیل اتحاد منطقه‌ای برای خروج از بحران

رئیس دستگاه اجرایی کشور، علاوه بر توسعه روابط منطقه‌ای، به دنبال تشکیل اتحاد منطقه‌ای نیز هست. او این ایده را در نخستین سفر خارجی خود به عراق مطرح کرد و از ضرورت برداشتن مرزها میان کشورهای منطقه، مشابه تجربه اتحادیه اروپا، سخن گفت.

ایجاد یک اتحادیه منطقه‌ای می‌تواند به ایجاد صلح و آرامش در منطقه منجر شود و توطئه‌های استکبار را خنثی کند. سیاست راهبردی دولت، ایجاد اتحادی بر مبنای منافع مشترک، گفت‌وگو و همکاری‌های پایدار میان کشورهای منطقه برای عبور از بحران‌های ساختاری و امنیتی خاورمیانه است. محسن رضایی نیز پیش از این بر ضرورت تشکیل اتحادیه جنوب غربی با ۲۵ کشور و محوریت مصر، عربستان، ایران، ترکیه و پاکستان تأکید کرده و آن را مشابه اتحادیه اروپا و یکی از اضلاع نظم نوین جهانی دانسته بود.

“عقلانیت انقلابی” در مدیریت بحران جنگ

یکی از پرسش‌های مهمی که پس از حمله رژیم صهیونیستی به ایران مطرح شد این بود که اگر پزشکیان سکاندار دولت نبود، سرنوشت جنگ چه می‌شد؟ علی شکوری‌راد، فعال سیاسی، معتقد است که در کنار اقتدار نظامی ایران، رویکرد پزشکیان و توانایی او در “اقتدار ملی در قالب انسجام و وحدت مردم” بسیار تأثیرگذار بود. او تأکید کرد که “رئیس‌جمهور با حضور در صحنه و اداره امور کاملاً هماهنگ و همسو با رهبر معظم انقلاب از کیان و منافع کشور دفاع و پاسداری کرد” و با “عقلانیت انقلابی” حلقه وصل حاکمیت و مردم را تقویت کرد.

در مجموع، اقدامات و تحرکات رئیس‌جمهور پزشکیان نشان می‌دهد که وی به عهد و پیمان خود با مردم وفادار است و با رویکرد چندسویه، پرهیز از دوگانه‌سازی و تمرکز بر آورده سیاست خارجی برای ایران، کارنامه قابل قبولی را در آستانه یک سالگی دولت چهاردهم ارائه می‌دهد.