رانت سازی با ارز نیمایی موجب بحران کاغذ و فاجعه‌ برای فرهنگ ایران شده

بحران کمبود کاغذ در ایران به مرحله‌ای جدی و بحرانی رسیده و حوزه فرهنگ کشور را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبه‌رو کرده است. بسیاری از روزنامه‌ها و مجلات با توقف انتشار مواجه شده و قیمت کاغذ در بازار آزاد به شدت افزایش یافته است.

توقف واردات، بی‌ثباتی قیمت

در حالی که نیاز سالانه کشور به کاغذ چاپ و تحریر حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تن برآورد می‌شود، تولید داخلی تنها بخش ناچیزی از این نیاز را تأمین می‌کند. کمبود ارز، موانع ثبت سفارش و تحریم‌های بانکی، واردات را با مشکل روبه‌رو کرده است. این وضعیت باعث شده است که قیمت هر کیلوگرم کاغذ به بیش از ۶۰ هزار تومان برسد که افزایش چندبرابری نسبت به سال‌های گذشته را نشان می‌دهد.

پیشنهاد یک فعال صنعت نشر: آزادسازی واردات کاغذ

سید عباس حسینی‌نیک، بازرس قانونی اتحادیه ناشران، با تأکید بر اینکه مشکل اصلی کمبود کاغذ عدم تخصیص ارز است، پیشنهاد می‌کند که دولت کاغذ را از فهرست کالاهای اساسی خارج کرده و واردات آن را آزاد کند. به عقیده او، نگه‌داشتن کاغذ در این وضعیت و عدم تخصیص ارز، آفتی برای این صنعت است.

حسینی‌نیک معتقد است که با آزادسازی واردات و تخصیص ارز به واردکنندگان، بازار با وفور کاغذ مواجه شده و قیمت‌ها تعدیل می‌شوند. او برای اثبات این دیدگاه، به برابری قیمت کاغذ ۷۰ گرمی آپریل و کاغذ ۶۰ گرمی چینی اشاره می‌کند و می‌گوید: «وقتی عرضه کاغذ ۶۰ گرمی کم می‌شود، قیمتش بالاتر می‌رود و اندازه گران‌ترین قیمت کاغذ بازار یعنی ۷۰ گرمی آپریل مشکی می‌شود.»

تولید داخلی، ناکافی و غیراقتصادی

حسینی‌نیک همچنین با انتقاد از رویکرد تولید داخلی کاغذ، آن را ناکافی و غیراقتصادی می‌داند. او می‌گوید: «اساسا کاغذ کالای استراتژیکی نیست که در داخل تولید کنیم.» به دلیل اقلیم گرم و نیمه‌خشک ایران و کمبود منابع طبیعی مانند جنگل‌ها، تولید مواد اولیه کاغذ در داخل کشور امکان‌پذیر نیست.

او همچنین به واردات خمیر کاغذ و تبدیل آن به کاغذ در داخل کشور انتقاد کرده و این اقدام را «غلط» می‌داند، زیرا باز هم وابستگی به خارج را در پی دارد. او معتقد است که اختصاص ارز نیمایی به واردات کاغذ رول و تبدیل آن به A4 برای صادرات به قیمت آزاد به کشورهایی مانند عراق و افغانستان، جز ایجاد رانت برای تولیدکننده، فایده دیگری برای کشور ندارد.

این فعال حوزه نشر تأکید می‌کند که آزادسازی واردات، تنها راه از بین بردن سوءاستفاده‌هایی مانند واردات با ارز نیمایی و صادرات با نرخ آزاد است. او می‌گوید: «اینکه کاغذ رول را با ارز نیمایی وارد کنند، تبدیل به A4 شود و بعد آن را به قیمت ارز آزاد صادر کنند، هیچ نفعی ندارد.» به باور او، دولت باید ارز و واردات کاغذ را آزاد کند تا جلوی این سوءاستفاده‌ها گرفته شود.

رانت‌خواری با ارز نیمایی در صنعت کاغذ: فساد از واردات تا صادرات

سید عباس حسینی‌نیک، بازرس قانونی اتحادیه ناشران، با انتقاد شدید از سیاست‌های ارزی دولت، دلیل اصلی فساد در صنعت کاغذ را تخصیص ارز نیمایی و رانت‌های ناشی از آن می‌داند. او می‌گوید که این وضعیت، به بحران کمبود و افزایش قیمت کاغذ دامن زده است.

فساد بی‌سابقه در صنعت نشر

حسینی‌نیک با اشاره به اینکه در ۳۵ سال فعالیت خود هرگز شاهد چنین حجمی از فساد در حوزه نشر نبوده است، تصریح می‌کند که بسیاری از افرادی که ارز نیمایی برای واردات کاغذ دریافت کرده‌اند، یا کاغذ وارد نکرده‌اند یا آن را در انبارها پنهان کرده‌اند. او معتقد است که این فساد شامل «وابستگان به دولت و مقامات امنیتی و نظامی» نیز می‌شود.

وی در ادامه با ذکر مثالی از رانت‌های موجود، می‌گوید: «ناشری که من هستم و ناشر اول کشور، ۲ هزار بند کاغذ گرفته‌ام، اما ۵۰ هزار بند‌هایی که به ناشران دادند، آیا آنها کتاب‌هایشان را بر مبنای ارز ۴۲۰۰ تومانی قیمت گذاشتند؟» او این اقدام را «سوگولی‌پروری» می‌داند و معتقد است که این سرمایه ملی باید صرف رفاه عمومی شود، نه جیب ناشران خاص.

پیشنهاد برای مبارزه با فساد

این فعال حوزه نشر، راهکار مقابله با این فساد را بسیار ساده می‌داند: آزادسازی واردات و تخصیص ارز مشابه کالاهای غیراساسی. به گفته او، اگر واردات کاغذ آزاد شود و همه فعالان بتوانند به راحتی کاغذ وارد کنند، آن‌هایی که کاغذ را انبار کرده‌اند، مجبور به عرضه آن به بازار خواهند شد.

او به یکی از بزرگ‌ترین فسادها اشاره می‌کند: واردات کاغذ A4 با ارز یارانه‌ای و صادرات آن به قیمت ارز آزاد. این کار نه تنها سودی برای کشور ندارد، بلکه به واردکنندگان رانت می‌دهد و باعث تشویق به صادراتی می‌شود که بر پایه رانت استوار است.

حسینی‌نیک در پایان به عنوان یک حقوق‌دان و ناشر باسابقه، به دولت توصیه می‌کند که همان ارزی را که به کالاهای غیراساسی اختصاص می‌دهد، به کاغذ نیز بدهد تا بساط این «باندها» و سوءاستفاده‌ها برچیده شود.