مناظره جلیلی و روحانی در خصوص تحریم ها

جدال لفظی میان سعید جلیلی و حسن روحانی بر سر مسئولیت خسارات اقتصادی ناشی از تحریم‌ها، که روحانی آن را “۷۰۰ میلیارد دلار” ارزیابی کرده، بار دیگر به صدر اخبار بازگشته است. یک سال پس از دعوت صریح روحانی به مناظره، جلیلی با تأخیری قابل تأمل، به این موضوع واکنش نشان داده است.

ارجاع به گذشته و انکار مسئولیت

جلیلی در پاسخ به مطالبه مناظره با روحانی، به جای پذیرش یا رد شفاف، مدعی شد که مناظره اصلی “۱۰ سال پیش” در شورای عالی امنیت ملی انجام شده و “همه چیز گفته شد”.

• ابهام و طفره‌روی: ارجاع به جلسه‌ای غیرعمومی و فاقد هرگونه مستندات قابل راستی‌آزمایی، بیش از آنکه پاسخ باشد، تلاشی است برای انکار مسئولیت، طفره‌روی از پاسخ‌گویی در فضای عمومی و تحریف حافظه جمعی.
• مسئولیت در قبال تحریم‌ها: افکار عمومی انتظار دارند جلیلی به عنوان مسئول وقت تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای، به‌طور شفاف توضیح دهد که آیا رویکرد مذاکراتی او در صدور حداقل سه قطعنامه شدید تحریمی (از جمله قطعنامه ۱۹۲۹ در سال ۱۳۸۹، که یکی از سختگیرانه‌ترین‌ها بود) توسط شورای امنیت سازمان ملل تأثیرگذار بوده است یا خیر.
• خسارت محض: جلیلی با وجود پذیرش خسارت‌بار بودن تحریم‌ها، از پذیرش این موضوع که بخش مهمی از این محدودیت‌ها (که در حوزه‌های تسلیحاتی، مالی و تجاری اعمال شدند) حاصل عملکرد مستقیم تیم مذاکراتی او بوده، همچنان طفره می‌رود.

فرار به جلو در پرونده‌های کلیدی

رویکرد غیرپاسخ‌گو و فرار به جلو جلیلی محدود به پرونده هسته‌ای نیست و در مورد دیگر پرونده‌های حساس نیز تکرار شده است:

• پرونده کرسنت: جلیلی از پاسخ به دعوت مکرر بیژن نامدار زنگنه برای مناظره و پاسخ‌گویی درباره نقش خود در تعلیق قرارداد صادرات گاز به امارات که منجر به خسارات میلیاردی شد، اجتناب می‌کند.
• مخالفت با نهادهای بین‌المللی: او به‌جای پاسخ‌گویی درباره تصمیمات خود، با اتخاذ ادبیاتی مبهم، خود را در مقام منتقد برجام یا مخالف FATF قرار می‌دهد؛ در حالی که اقدامات او تأثیر مستقیم بر این روندها داشته است.

تنزل دادن صورت‌مسئله به جدال کودکانه

واکنش اخیر جلیلی به روحانی، که پاسخ به اظهارات او را در حد “یک کودک دبستانی” تقلیل داد، نشانه‌ای آشکار از تلاش برای تخطئۀ پرسش و تغییر صورت‌مسئله است. این نوع ادبیات، نه‌تنها از شأن یک چهره مدعی ریاست‌جمهوری فاصله دارد، بلکه نشان می‌دهد او به‌جای پرداختن به عمق مسائل اقتصادی و دیپلماتیک، ترجیح می‌دهد بحث را به یک جدال شخصی تنزل دهد.

نتیجه‌گیری

پافشاری سعید جلیلی بر مواضع گذشته، بدون ارائه کوچک‌ترین بازخوانی انتقادی یا پذیرش مسئولیت شفاف در قبال تبعات تصمیمات مهم ملی، نشانه‌ای از استمرار همان نگاه امنیتی و غیرپاسخ‌گو است که کشور را در معرض انزوای بین‌المللی و تنگنای اقتصادی قرار داد. تا زمانی که او از ورود به یک گفت‌وگوی واقعی، مستند و پاسخ‌محور درباره عملکرد خود طفره می‌رود، ادعای او برای نقش‌آفرینی در آینده کشور با تردید جدی مواجه خواهد بود.