هشدار درباره «ایران زمین»؛ بحرانی به مراتب بدتر از «بانک آینده»!

بر اساس تحلیل‌های اقتصادی، بانک ایران زمین که در سال ۱۳۸۹ تأسیس شد، در صورت عدم رسیدگی فوری، طی دو تا سه سال آینده می‌تواند به یک بحران مالی مشابه و حتی شدیدتر از بانک آینده تبدیل شود. منتقدان هشدار می‌دهند دولت نباید هزینه ناکارآمدی این بانک خصوصی را نیز مانند بانک آینده، با ادغام در یک بانک دولتی بر مردم تحمیل کند.

تاریخچه و ورود به زیان‌دهی

بانک ایران زمین فعالیت خود را در سال ۱۳۸۹ در دولت وقت آغاز کرد و یک سال بعد (۱۳۹۰) وارد فرابورس شد. این بانک در سال‌های ابتدایی عملکرد مطلوبی داشت و تا پایان سال ۱۳۹۲ هیچ‌گونه زیانی ثبت نکرده بود. با این حال، از سال ۱۳۹۳ روند سوددهی متوقف و بانک رسماً وارد چرخه زیان‌دهی شد.

در سال ۱۳۹۵، مدیریت این بانک تغییر کرد و عبدالمجید پورسعید عهده‌دار سمت مدیرعاملی شد، اما روند زیان‌دهی و ناکارآمدی ادامه یافت.

درخواست برای مداخله فوری بانک مرکزی

کارشناسان هشدار می‌دهند که تجربه بانک آینده نباید تکرار شود؛ جایی که دولت و بانک مرکزی در نهایت مجبور شدند آن را در بانک ملی ادغام کنند و هزینه سنگین این ناکارآمدی را از منابع عمومی و در نهایت از جیب مردم پرداخت کردند.

اکنون این انتظار وجود دارد که بانک مرکزی فوری به وضعیت بانک ایران زمین ورود کند؛ زیرا منطقی نیست که فردا مجدداً با ادغام اجباری این بانک در یک بانک دولتی دیگر، هزینه‌های ناشی از سوءمدیریت آن نیز به سفره مردم تحمیل شود.
مدیران «غیربانکدار» در رأس «ایران زمین»؛ از دندانپزشکی تا غلات
تحقیقات نشان می‌دهد که سوابق اجرایی مدیرعامل و اعضای هیئت سرپرستی بانک ایران زمین هیچ‌گونه ارتباطی با صنعت بانکداری ندارد. این انتصابات از سوی بانک مرکزی در حالی صورت گرفته که یکی از اعضای هیئت مدیره دارای سابقه در حوزه غلات و دیگری در بخش املاک و بنگاه‌داری است.

مدیرعامل با تخصص IT، نه بانکداری

عبدالمجید پورسعید، مدیرعامل و عضو هیئت مدیره بانک ایران زمین، دارای سوابقی است که عمدتاً در حوزه فناوری اطلاعات (IT) و پرداخت‌یاری متمرکز است. او پیش از این در جایگاه‌های کلیدی شرکت‌های تخصصی مانند تجارت الکترونیک پارسیان، داده پردازی بانک پارسیان و بهسازان ملت فعالیت داشته است.

منتقدان معتقدند تنها سابقه نزدیک او به بانکداری، معاونت مدیرعامل بانک پارسیان در امور طرح و برنامه بوده که با سابقه لازم برای مدیریت یک بانک بزرگ فاصله زیادی دارد.

انتصابات ناشایست فرزین در هیئت سرپرستی: غلات و املاک

پس از ریاست محمدرضا فرزین در بانک مرکزی (از سال ۱۴۰۳)، دو نفر به نام‌های علیرضا کریمی وثیق و اویس رحیمی به عنوان هیئت سرپرستی (هیئت مدیره) بانک ایران زمین منصوب شدند؛ انتصاباتی که چالش‌های جدی درباره تخصص مدیران بانکی مطرح می‌کند:

• علیرضا کریمی وثیق: او جزو مدیرانی است که در رسانه‌ها حواشی گوناگونی داشته و حتی برخی رسانه‌ها رشته تحصیلی او را دکترای دندانپزشکی اعلام کرده‌اند. سوابق رسمی وی نیز نشان می‌دهد که او در شرکت‌هایی مانند صنعتی و بازرگانی غدیر، بنیاد ملی علوم و فنون غلات ایران و کانون زنجیره گندم، آرد و نان عضو هیئت مدیره بوده است. منتقدان می‌پرسند سابقه در صنعت غلات و آرد چه ارتباطی با تخصیص او به هیئت سرپرستی یک بانک دارد؟
• اویس رحیمی: او در شرکت‌های زیرمجموعه توسعه ابنیه حافظ و توسعه تجارت داتام عضو هیئت مدیره بوده است. فعالیت این شرکت‌ها بیشتر در حوزه بنگاه‌داری، مدیریت و انتقال املاک تملیکی بانک ایران زمین است، نه بانکداری تخصصی.

در مجموع، از سه عضو اصلی هیئت سرپرستی که توسط بانک مرکزی منصوب شده‌اند، هیچ‌یک سابقه روشن و مرتبط بانکداری ندارند، اما امروز مسئولیت مدیریت و ساماندهی یکی از بانک‌های بزرگ کشور را بر عهده دارند.

فاجعه ۹۹ میلیاردی «ایران زمین»؛ ۱۴ هزار میلیارد تومان زیان در ۶ ماه

در گزارشی تکان‌دهنده که در روزنامه فراز منتشر شده، به وضعیت بانک ایران زمین پرداخته و هشدار میدهد این بانک تحت مدیریت عبدالمجید پورسعید، با سرعتی غیرقابل تصور به سمت بحرانی مشابه بانک آینده در حرکت است. آخرین صورت مالی نشان می‌دهد بانک ایران زمین در ۶ ماهه ابتدای سال ۱۴۰۴، بیش از ۱۴ هزار میلیارد تومان زیان خالص ساخته است.

رقم سرسام آور زیان‌های بانک آینده

بر اساس آخرین صورت مالی منتشرشده مربوط به شش ماهه نخست سال ۱۴۰۴، بانک ایران زمین با مدیریت عبدالمجید پورسعید موفق به ثبت ۱۴ هزار و ۲۲۹ میلیارد تومان زیان خالص شده است.

این گزارش نشان می‌دهد که روند زیان‌دهی بانک نه تنها متوقف نشده، بلکه زیان عملیاتی آن نیز با ۷۶ درصد افزایش روبه‌رو بوده و سرعت حرکت به سمت یک فاجعه بانکی تشدید شده است.

۹۹ میلیون تومان زیان در هر روز کاری

با یک محاسبه ساده، روزنامه فراز عمق این بحران را اینگونه نمایان کرده است:

بانک ایران زمین در ۱۴۳ روز کاری نیمه نخست سال ۱۴۰۴، معادل ۱۴,۲۲۹ میلیارد تومان زیان خالص تولید کرده است.

این یعنی بانک ایران زمین در هر روز کاری، ۹۹ میلیارد و ۵۰۳ میلیون تومان و در هر ساعت کاری (با فرض ۷ ساعت کار)، بیش از ۱۴ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان زیان به بار آورده است.

این زیان نجومی که در نهایت به شکل تورم به جامعه تحمیل خواهد شد، زنگ خطر جدی برای نهادهای نظارتی از جمله بانک مرکزی است.

بمب ساعتی «ایران زمین»؛ زیان انباشته ۶۵۰ برابر شد

گزارش‌ها حاکی از آن است که زیان انباشته بانک ایران زمین تحت مدیریت عبدالمجید پورسعید، از ۱۴۶ میلیارد تومان در سال ۱۳۹۵ به بیش از ۹۴ هزار و ۵۲۳ میلیارد تومان در شش ماهه ۱۴۰۴ رسیده است. این افزایش ۶۵۰ برابری، زنگ خطر بحرانی به مراتب شدیدتر از «بانک آینده» را به صدا درآورده است.

بانک ایران زمین در زمان تحویل به عبدالمجید پورسعید در سال ۱۳۹۵، زیان انباشته‌ای کمتر از ۱۵۰ میلیارد تومان (حدود ۱۴۶ میلیارد تومان) داشت. اما طی کمتر از یک دهه، زیان انباشته این بانک به رقمی نجومی و بی‌سابقه یعنی ۹۴ هزار و ۵۲۳ میلیارد تومان در نیمه اول سال ۱۴۰۴ رسیده است. این به معنای ۶۵۰ برابر شدن زیان انباشته در یک دوره مدیریت است.

تکرار سناریوی بانک آینده با ابعاد بزرگتر

تحلیلگران هشدار می‌دهند که روند کنونی بانک ایران زمین، نشانگر تکرار فاجعه بانک آینده است. اگرچه زیان انباشته امروز ایران زمین حدود یک پنجم زیان انباشته بانک آینده در زمان ادغام (۵۰۰ هزار میلیارد تومان) است، اما سرعت رشد آن بسیار نگران‌کننده است.

بانک آینده در بهار ۱۴۰۱ با زیان انباشته ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی مواجه بود، اما تنها ظرف سه سال به رقم ۵۰۰ هزار میلیارد تومان زیان رسید و در نهایت منحل شد.

هشدار به بانک مرکزی: هزینه ضرر بانک ها را از جیب مردم ندهید

با توجه به سوابق مدیریتی و انتصابات اخیر در هیئت سرپرستی بانک ایران زمین، منتقدان پیش‌بینی می‌کنند که اگر بانک مرکزی همین روند را ادامه دهد، بانک ایران زمین ظرف سه سال آینده به مرز ۵۰۰ هزار میلیارد تومان زیان انباشته خواهد رسید.

کارشناسان تأکید می‌کنند: «اگر امروز نهادهای نظارتی تصمیمات جدی برای بانک ایران زمین نگیرند، زیان انباشته و وضعیت نگران‌کننده این بانک، مانند بمب ساعتی یک روز دامان مردم را خواهد گرفت و هزینه ناکارآمدی مدیران، مجدداً توسط بانک مرکزی از سفره مردم تأمین خواهد شد.»