چشم‌انداز ژئوپولیتیک خاورمیانه در سال ۲۰۲۶

به گزارش تجارگستران ، منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا (MENA) در حالی به استقبال سال ۲۰۲۶ می‌رود که پیامدهای جنگ غزه، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و نوسانات شدید قیمت انرژی، نظم پیشین را به چالش کشیده است. طبق تحلیل اندیشکده ISPI، ثبات در این جغرافیا همچنان شکننده و متاثر از رقابت قدرت‌های جهانی است.

جایگاه ایران در معادلات آینده خاورمیانه

تحلیلگران معتقدند در سال ۲۰۲۶، ایران در فهرست اولویت‌های کاخ سفید به رتبه‌های پایین‌تری سقوط کرده است. تهران در مواجهه با فشارهای اسرائیل و کاهش اهرم‌های هسته‌ای، با چالش نفوذ در مناطقی چون قفقاز جنوبی و قلب خاورمیانه دست‌وپنجه نرم می‌کند.

• دکترین نظامی: تمرکز بر تقویت برنامه‌های موشکی و پرتابگرهای جدید.
• چالش‌های داخلی: دولت پزشکیان با افت ارزش پول ملی، بحران آب و فشارهای محیط‌زیستی روبه‌رو خواهد بود.
• روایت هویتی: تلاش برای احیای گفتمان ملی‌گرایی و تاریخ پیشااسلامی به عنوان ابزار انسجام داخلی.

نوسانات قیمت نفت و امنیت انرژی در منطقه منا

یکی از کلیدی‌ترین شاخص‌های موثر بر پایداری خاورمیانه در سال ۲۰۲۶، بهای طلای سیاه است. پیش‌بینی‌ها حاکی از مازاد عرضه و کاهش قیمت نفت برنت به حدود ۵۵ دلار در هر بشکه است. این افت قیمت می‌تواند پروژه‌های نوسازی اقتصادی در کشورهای خلیج فارس را با تأخیر مواجه کرده و در کشورهایی نظیر الجزایر، منجر به بازنگری در بودجه‌های کلان و بروز نارضایتی‌های اجتماعی شود.

بحران‌های نوظهور: از تنش‌های اقلیمی تا رقابت فضایی

در سال ۲۰۲۶، مسائل زیست‌محیطی دیگر صرفاً موضوعی فانتزی نیستند، بلکه به محرک‌های اصلی جنگ و صلح تبدیل می‌شوند.

خشکسالی‌های طولانی در لبنان، سوریه و یمن، مشروعیت دولت‌ها را تهدید می‌کند. در این میان، همکاری‌های منطقه‌ای برای حکمرانی مشترک بر منابع آب می‌تواند تنها راه گریز از درگیری‌های جدید در خاورمیانه باشد.

دولت‌های منطقه منا، فضا را به عنوان زیرساختی راهبردی برای امنیت و هوش مصنوعی در نظر می‌گیرند. برنامه‌های فضایی از حالت نمادین خارج شده و به ابزاری برای مشاهده زمین و خدمات داده‌محور تبدیل می‌شوند.سال ۲۰۲۶ برای بسیاری از کشورهای منطقه سال انتخابات و بازتنظیم قدرت است.

رژیم اسرائیل و بن‌بست سیاسی

انتخابات اکتبر ۲۰۲۶ در اسرائیل تحت تأثیر شکاف‌های داخلی و ناتوانی در پذیرش تشکیل دولت فلسطینی خواهد بود. حتی دولت ترامپ نیز ممکن است برای پیشبرد توافق‌های ابراهیم، فشارها بر نتانیاهو را افزایش دهد.

لبنان با چالش اصلاح نظام بانکی و توزیع طایفه‌ای قدرت در انتخابات بهار ۲۰۲۶ روبه‌روست. در سوریه نیز، احمد الشرع باید میان نفوذ روسیه، حمایت‌های مالی کشورهای خلیج فارس و مهار گروه‌های تندرو توازن ایجاد کند.

در شمال آفریقا، لیبی همچنان میان دو دولت رقیب تقسیم شده باقی می‌ماند، اما منافع مالی مشترک مانع از بروز جنگ تمام‌عیار می‌شود. همزمان، فشار ترامپ برای حل مناقشه صحرای غربی بر مبنای خودمختاری تحت حاکمیت مراکش، می‌تواند بن‌بست پنجاه‌ساله میان رباط و الجزیره را تحت تأثیر قرار دهد.

در نهایت، خاورمیانه سال ۲۰۲۶ منطقه‌ای است که اگرچه حضور نظامی قدرت‌های خارجی در آن کمرنگ‌تر شده، اما به دلیل فشارهای اجتماعی و اقلیمی، بیش از هر زمان دیگری مستعد تغییرات ناگهانی است.