چرا هزینه‌های میلیاردی دفاعی نتوانسته عربستان را از حملات حوثی‌ها مصون نگه دارد؟

به گزارش تجارگستران ، عربستان سعودی سالانه ده‌ها میلیارد دلار برای تقویت توان نظامی و سامانه‌های پدافند هوایی هزینه می‌کند، اما حملات موشکی و پهپادی حوثی‌های یمن همچنان زیرساخت‌های مهم این کشور را تهدید می‌کند. حملات اخیر به فرودگاه ریاض، چالش حفاظت از تأسیسات نفتی، مراکز حمل‌ونقل و زیرساخت‌های حیاتی را بار دیگر برجسته کرده است.

هزینه ۸۳ میلیارد دلاری عربستان برای دفاع

این کشور جنگنده‌های آمریکایی، سامانه‌های پدافند موشکی پاتریوت و تاد و همچنین تجهیزات نظامی پیشرفته‌ای از فرانسه و بریتانیا خریداری کرده است. با وجود این سرمایه‌گذاری‌ها، حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها همچنان به تهدیدی جدی برای زیرساخت‌های عربستان تبدیل شده است.

دفاع از این کشور به معنای حفاظت از مجموعه گسترده‌ای از اهداف در سراسر قلمرو آن است؛ از فرودگاه‌ها و پالایشگاه‌ها گرفته تا خطوط لوله، تأسیسات آب‌شیرین‌کن و مراکز داده. نیروهای دفاعی باید در مدت کوتاهی تهدیدهای ورودی را شناسایی کنند، درباره رهگیری آن‌ها تصمیم بگیرند و هشدارهای لازم را به غیرنظامیان برسانند.

به گفته یک منبع سعودی، با توجه به تعداد زیاد تأسیسات آسیب‌پذیر، توزیع سامانه‌های دفاعی موجود میان اهداف مختلف یکی از دشواری‌های اصلی وزارت دفاع این کشور است. در عین حال، گزارش‌ها حاکی است که بسیاری از موشک‌ها و پهپادهای شلیک‌شده رهگیری می‌شوند، اما بخشی از آن‌ها از پدافند عبور می‌کنند.

ترکیب موشک‌ها و پهپادها؛ چالش تازه برای پدافند

حوثی‌ها در حملات خود از ترکیبی از موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و پهپادهای دوربرد استفاده می‌کنند. این روش با الگوی حملات روسیه علیه اوکراین مقایسه شده است؛ جایی که استفاده هم‌زمان از شمار زیادی پهپاد و موشک، سامانه‌های دفاعی را تحت فشار قرار می‌دهد.

موشک‌های کروز معمولاً در ارتفاع پایین‌تری پرواز می‌کنند و همین موضوع می‌تواند شناسایی و رهگیری آن‌ها را دشوارتر کند. حوثی‌ها همچنین مدعی شده‌اند که نسل جدیدی از موشک‌های بالستیک آن‌ها قابلیت مانور دارد.

هیچ سامانه پدافندی به‌تنهایی نمی‌تواند رهگیری تمام تهدیدهای ورودی را تضمین کند؛ به‌ویژه زمانی که حملات از چند نوع سلاح و مسیرهای متفاوت انجام می‌شوند.

نقش فناوری و تسلیحات منتسب به ایران

گزارش‌های بین‌المللی طی سال‌های گذشته به انتقال تجهیزات و فناوری نظامی از منابع خارجی به حوثی‌ها اشاره کرده‌اند. کارشناسان سازمان ملل در سال ۲۰۱۸ بقایای موشک‌ها، تجهیزات نظامی و پهپادهایی با منشأ ایرانی را در یمن شناسایی کردند؛ تجهیزاتی که با وجود تحریم تسلیحاتی بین‌المللی به این کشور وارد شده بودند.

در گزارشی دیگر در سال ۲۰۲۴، کارشناسان سازمان ملل اعلام کردند مقیاس و ماهیت انتقال تجهیزات نظامی، فناوری، حمایت مالی و آموزش از سوی منابع خارجی به حوثی‌ها بی‌سابقه بوده است.

کارشناسان همچنین شباهت‌هایی میان طراحی موشک‌های حوثی‌ها، از جمله حاتم-۲ و فلسطین-۲، و تسلیحات ایرانی مطرح کرده‌اند. این موشک‌ها به‌عنوان سلاح‌هایی سریع و دقیق توصیف شده‌اند.

سال گذشته نیز یک موشک حوثی‌ها از سامانه‌های دفاعی اسرائیل عبور کرد و در نزدیکی فرودگاه بن‌گوریون فرود آمد. این حمله توجه تحلیلگران را به توانایی موشک‌های دوربرد حوثی‌ها برای رسیدن به اهداف در فاصله زیاد جلب کرد.

مجید النزیلی، سخنگوی نیروهای دولت یمن، همچنین گفته است حوثی‌ها برخی تسلیحات پدافندی ایرانی را تغییر داده‌اند تا برای هدف قرار دادن هواپیماها و موشک‌های کروز به کار گرفته شوند. به گفته او، این موشک‌ها از سامانه رهگیری حرارتی استفاده می‌کنند.

 آیا ایران می‌تواند حوثی‌ها را به مذاکره ترغیب کند؟

حوثی‌ها از متحدان ایران در آنچه «محور مقاومت» خوانده می‌شود، به شمار می‌روند. در حالی که برخی گروه‌های همسو با تهران، از جمله حزب‌الله، حماس و گروه‌های مسلح عراقی، با تضعیف توانایی‌های خود مواجه شده‌اند، حوثی‌ها همچنان قدرت و نفوذ قابل توجهی در یمن دارند.

با این حال، این گروه علاوه بر روابط خود با تهران، اهداف و محاسبات مستقلی نیز دنبال می‌کند. جنگ هفت‌ساله میان عربستان و حوثی‌ها از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ خسارات انسانی و اقتصادی گسترده‌ای در مناطق تحت کنترل این گروه بر جای گذاشت. محدودیت‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی نیز همچنان بر این مناطق تأثیر گذاشته است.

حوثی‌ها در ماه ژوئیه اعلام کردند که کشتی‌رانی عربستان در دریای سرخ را هدف قرار خواهند داد. حملات موشکی پس از آن آغاز شد و در مراحل اولیه، پالایشگاه آرامکو در ساحل دریای سرخ و پایگاه‌های هوایی عربستان را هدف گرفت.

این گروه خواستار توقف حملات هوایی عربستان در حمایت از نیروهای دولت یمن و همچنین دریافت میلیاردها دلار غرامت شده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد تهران آماده است برای آغاز گفت‌وگو میان عربستان و طرف یمنی، با اشاره به حوثی‌ها، کمک کند. در مقابل، محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی حوثی‌ها، مدعی شد ریاض با میانجی‌گری موافقت کرده، اما این گروه پیشنهادهای آتش‌بس دوهفته‌ای و یک‌ماهه را نپذیرفته است.

عربستان میان تشدید جنگ و مذاکره قرار گرفته است

عربستان تلاش کرده است در شرایط تشدید درگیری‌ها، تصویری از تداوم فعالیت‌های عادی ارائه دهد. با این حال، توقف موقت ارسال هشدارهای عمومی تلفنی درباره موشک‌ها و پهپادهای ورودی در هفته گذشته، پیش از حملات مرگبار به فرودگاه ریاض، نگرانی‌هایی ایجاد کرد.

چند تن از ساکنان ریاض به سی‌ان‌ان گفته‌اند که ارسال هشدارها از سر گرفته شده است. مقام‌های سعودی نیز اعلام کردند سه موشک بالستیک روز دوشنبه رهگیری شده‌اند.

یکی از ساکنان خارجی ریاض گفت فرزندانش در هفته جاری از خانه درس خوانده‌اند. او از نبود هشدارهای خودکار در روزهای پیش از حمله انتقاد کرد، اما گفت سامانه هشدار تلفنی تا روز دوشنبه به‌درستی کار می‌کرد. این ساکن همچنین از سکوت مقام‌های سعودی درباره حملات فرودگاه ریاض در آخر هفته ابراز نارضایتی کرد.

عربستان اکنون با انتخاب‌های دشواری روبه‌رو است. پذیرش توافق با حوثی‌ها پس از کشته‌شدن بیش از دوازده غیرنظامی در حملات به فرودگاه، از نظر سیاسی دشوار خواهد بود. در مقابل، افزایش حملات هوایی می‌تواند با واکنش موشکی بیشتر حوثی‌ها همراه شود و امنیت زیرساخت‌های اقتصادی را بیش از پیش تحت تأثیر قرار دهد.

این وضعیت با برنامه‌های محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای تبدیل کشور به مقصدی بین‌المللی در حوزه سرمایه‌گذاری، فناوری و گردشگری نیز ارتباط دارد. مراکز داده، تأسیسات آب‌شیرین‌کن، فرودگاه‌ها و پالایشگاه‌ها از زیرساخت‌های مهم این برنامه‌ها محسوب می‌شوند.

در همین حال، شماری از شرکت‌های بزرگ در هفته جاری از حضور در کنگره جهانی نفت در ریاض فاصله گرفتند؛ رویدادی که در شرایط تشدید تنش‌های امنیتی برگزار می‌شود.

چرا عملیات زمینی علیه حوثی‌ها دشوار است؟

اجرای یک عملیات زمینی گسترده با مشارکت نیروهای دولت یمن برای شکست حوثی‌ها، گزینه‌ای بسیار دشوار ارزیابی شده است. این گروه در مناطق تحت کنترل خود ریشه دوانده، تجربه جنگی دارد و با جغرافیای کوهستانی یمن آشناست.

حوثی‌ها طی ماه گذشته خسارات سنگینی به نیروهای دولت یمن وارد کرده‌اند. مؤسسه مطالعه جنگ نیز اعلام کرده است که این گروه شهر تعز، سومین شهر بزرگ یمن و یکی از مراکز مهم لجستیکی کشور، را در محاصره قرار داده است.

سال گذشته، ایالات متحده در یک عملیات هفت‌هفته‌ای بیش از یک میلیارد دلار برای حملات هوایی علیه حوثی‌ها هزینه کرد. حوثی‌ها در نهایت پذیرفتند کشتی‌های آمریکایی را در دریای سرخ هدف قرار ندهند، اما در یمن در قدرت باقی ماندند و در جریان درگیری‌ها چند پهپاد پیشرفته آمریکایی از نوع ریپر را سرنگون کردند.

حملات آمریکا و اسرائیل نیز نتوانست اعضای اصلی رهبری حوثی‌ها را از میان بردارد؛ هرچند شماری از فرماندهان و متخصصان این گروه کشته شدند.

تلاش عربستان برای جلب حمایت بین‌المللی

عربستان در تلاش است ائتلافی بین‌المللی علیه حوثی‌ها تشکیل دهد. برخی متحدان منطقه‌ای پیشنهاد کمک دفاعی داده‌اند. بر اساس گزارش منتشرشده، پاکستان هزاران نیروی نظامی برای کمک به دفاع از عربستان اعزام کرده و مصر نیز آمادگی خود را برای ارائه حمایت مورد درخواست اعلام کرده است.

ریاض همچنین ممکن است برای تأمین سامانه‌های دفاع هوایی بیشتر به آمریکا و کشورهای اروپایی مراجعه کند. با این حال، ایالات متحده نیز با محدودیت ذخایر برخی تسلیحات مواجه است.

گزارش بازرس کل وزارت دفاع آمریکا اعلام کرده است که عملیات نظامی علیه ایران به کمبود راهبردی ذخایر تسلیحاتی و مشکلات ظرفیت صنعتی برای تأمین مجدد مهمات منجر شده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره با احتیاط درباره ورود مستقیم به درگیری جدید در خاورمیانه موضع گرفته و در عین حال احتمال حملات مستقیم آمریکا علیه حوثی‌ها را رد نکرده است.

مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در ریاض و کارشناس مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، هشدار داده است که تردید واشنگتن برای مداخله می‌تواند این تصور را تقویت کند که آمریکا در زمان نیاز، یک شریک خود را تنها گذاشته است. او پیش از حملات فرودگاه ریاض نیز گفته بود که عربستان از نظر سیاسی ناگزیر به واکنش است، اما در نهایت بازگشت به دیپلماسی می‌تواند به کاهش تنش‌ها کمک کند.

جمع‌بندی

با وجود هزینه‌های سنگین نظامی و در اختیار داشتن سامانه‌های پیشرفته دفاع هوایی، عربستان همچنان با دشواری حفاظت از مجموعه گسترده‌ای از زیرساخت‌های حیاتی خود روبه‌رو است. ترکیب موشک‌ها و پهپادها در حملات حوثی‌ها، محدودیت منابع دفاعی و پیچیدگی‌های جنگ یمن، گزینه‌های ریاض را میان تقویت دفاع، تشدید عملیات نظامی و تلاش برای مذاکره قرار داده است. / منبع : سی ان ان